Jura pachnąca ziołami!

» Opublikowano przez dnia 13.08.2016 w Ekologiczny Styl Życia | 0 opinii

Jura pachnąca ziołami!

 Krajobraz jurajski charakteryzuje się wieloma cechami – to skały wapienne, ostańce, lasy i zarośla roślin kserotermicznych, ale także jaskinie, doliny rzek, rozległe tereny piaszczyste. Ważnym elementem krajobrazu są domy budowane ze skał wapiennych, mury graniczne, liczne łąki, sady i pola uprawne. Dla mnie, najważniejsze są pagórkowate obszary skał wapiennych porośnięte roślinnością, sezonowo zmieniającą się, kwitnącą i pachnącą… zdrowiem!

 

Przygotowując się do prowadzenia wycieczek przyrodniczych szlakami Wyżyny Częstochowskiej,  gromadziłam botaniczne opisy roślin charakterystycznych dla tych terenów.   Natomiast, na kursach zielarstwa i ziołolecznictwa, dowiedziałam się , że wiele z nich, to cenne rośliny lecznicze. Postanowiłam przestawić te, które są dla mnie ważne i często spotykane na turystycznych szlakach.

 

1. Macierzanka zwyczajna ( Thymus pulegioides L.) to roślina z rodziny jasnowatych, pochodząca z rejonu śródziemnomorskiego, spokrewniona z tymiankiem. Niska krzewinka, rosnąca w dużych skupiskach na terenach suchych, piaszczystych i nasłonecznionych. Jest rośliną leczniczą, intensywnie pachnącą w czasie kwitnienia. Ziele macierzanki zawiera: olejki eteryczne, flawony, fitoncydy, garbniki i inne substancje lecznicze. Macierzanka zwyczajna ma łodygę czterokanciastą, a spokrewniona z nią, macierzanka piaskowa, ma łodygę w przekroju obłą.

    Macierzanka         Macierzanka zwyczajna

                                        Stosuje się je:

  • płukanie jamy ustnej, gardła, w stanach zapalnych dziąseł i zębów;
  • herbatka z ziela uspokaja i relaksuje;
  • korzystnie wpływa na układ oddechowy i pokarmowy, ponieważ działa przeciwskurczowo i przeciwzapalnie;
  • stosuje się ją przy kobiecych dolegliwościach, migrenach i bólach głowy (kobiece ziele);
  • kąpiele w wywarze – przy schorzeniach reumatycznych i nerwobólach;
  • okłady z naparu – przy problemach skórnych, trądziku, łojotoku, ukąszenia owadów;
  • w kuchni jako przyprawa do pizzy, zup, sosów, sałatek oraz do mięsa, ryb i warzyw;
  • wykorzystuje się ją w mieszankach ziołowych z szałwią, nagietkiem, rumiankiem, krwawnikiem, babką lancetowatą i lipą.

Dawniej, wraz z żywicą i innymi ziołami, wchodziła w skład kadzidła. Sama nazwa macierzanki sugeruje kobiecą siłę ( matris animula, czyli duszyczka kobiet), służyła do pozyskiwania energii kobiecej i ochrony przed chorobami.

Podczas wędrówek po skałkach jurajskich, w okolicach Olsztyna koło Częstochowy, zebrałam macierzankę, ususzyłam oraz zrobiłam ocet macierzankowy ( na bazie octu winnego: do sałatek, zup, sosów vinegret i składnik toniku do twarzy) oraz gliceryd macierzankowy, który posłuży mi do zrobienia syropu na kaszel ( wraz z ususzonym podbiałem).

2. Rojownik pospolity, zwyczajowo nazywany Rojnikiem (Jovibarba sobolifera (Sims) Opiz [Sempervivum soboliferum Sims.]należy do rodziny gruboszowatych. Występuje na niżu Polski, w pasie wyżyn i gór Polski. Jest także hodowany w ogrodach, często dziczejący. Roślina rośnie na skałach i glebach piaszczystych, tworzy przyziemne różyczki liściowe, z których wyrastają pędy kwiatowe o wysokości 10-40 cm. Kwiaty są promieniste, duże i zebrane na szczycie pędu kwiatowego w gęsty kwiatostan. Owocem jest wzniesiona torebka. Kwitnie od września do października, kwiaty zapylane są przez owady. Należy do tzw. sukulentów – roślin przystosowanych do życia w skrajnie suchych środowiskach. Potrafi przez długi czas przetrwać bez nawadniania, dzięki temu, że gromadzi spore ilości wody w soku komórkowym (to właśnie dzięki temu ma takie mięsiste liście i wykazuje właściwości lecznicze).Roślina objęta ścisłą ochroną gatunkową. Zagrożone są tylko stanowiska na niżu – głównie z powodu niszczenia siedlisk oraz wyrywania okazów do przydomowych ogródków.

           rojniki            Michal Demel www.JuraPolska.com

Rojnik ( w naturze występuje na terenie Półwyspu Iberyjskiego, w Alpach, Sudetach, na Kaukazie ) działa bakteriobójczo, moczopędnie, ściągająco, regenerująco i że przyspiesza gojenie.

W podręczniku zielarskim znalazłam jeszcze inne zastosowania rojnika: sok z liści wykorzystuje się w nieżytach jamy ustnej, gardła, dziąseł, w anginie, bólach zębów i paradontozie; jednocześnie kataplazmy z liści łagodzą bóle reumatyczne; natomiast przymoczki nasączone sokiem z liści leczą oparzenia I i II stopnia, odleżyny, stany zapalne skóry, błon śluzowych, oczu, spojówek, ukąszenia owadów, drobne dermatozy, usuwają plamy, piegi, brodawki; natomiast tampony nasycone sokiem z liści, wprowadzone do nosa łagodzą uporczywe nieżyty nosa; wlewy doodbytnicze odwaru z liści leczą żylaki odbytu i niszczą robaki jelitowe. Młode listki i pędy Rojnika można przyrządzać i spożywać jak sałatę lub dodawać do sałatek i surówek. Dawna nazwa rodzajowa: ” Sempervivum”, to połączenie łacińskich słów: semper ( zawsze) i vivus   ( żywy), podkreśla cechę wiecznie zielonej rośliny o małych wymaganiach środowiskowych.

3.  Rozchodnik ostry ( Sedum acre L.) należy do rodziny gruboszowatych ( Crassulaceae). W stanie dzikim rośnie w północnej Afryce, zachodniej Azji, na Kaukazie, Syberii i w Europie. W Polsce występuje na całym niżu, rzadziej w górach. Roślina tworzy niską, gęstą darń do 10 cm wysokości, która może być płożąca się lub wzniesiona. Liście są grube, krótkie, jajowate, górą spłaszczone mają długość do 4 mm, ustawione są dość gęsto na nie kwitnących pędach. Kwiaty są żółte prawie poziomo odstające płatki o długości 6–9 mm, zebrane w baldachy na szczytach pędów. Kwitnie od czerwca do sierpnia. W okresie kwitnienia jest bardzo licznie odwiedzany przez pszczoły. Rośnie na murach, nasypach kolejowych, skałach, wydmach piaszczystych, na suchych glebach, wapiennych i kamienistych.

Jest rośliną ozdobną i leczniczą oraz trującą. Nadaje się do ogrodów skalnych i naturalistycznych. Jako sukulent dobrze znosi suszę. Jest całkowicie mrozoodporny.

               rozchodnik-ostry        rozchodnik-ostry

W medycynie ludowej był stosowany przy leczeniu nadciśnienia tętniczego i miażdżycy. Zewnętrznie był używany do leczenia schorzeń skóry. Macerat ze świeżego ziela rozchodnika działa wybielająco na skórę (usuwa przebarwienia, piegi) i rozmiękczająco na zrogowaciały naskórek. Istnieje wiele ziół i warzyw, które mają działanie odbarwiające i wybielające przebarwienia, piegi, blizny np.:kwiaty czarnego bzu, pietruszka, sok z cytryny, ocet jabłkowy, ogórek, chaber bławatek.

Działanie wewnętrzne rozchodnika jest silne i może drażnić przewód pokarmowy.

Nazwa rośliny pochodzi od ostrego smaku liści. Ludowe określenie tej  rośliny to „pryszczyniec”. Rozchodnik jest jednym z ziół, z których wije się wianek niesiony do poświęcenia w kościele podczas obchodów oktawy świąt Bożego Ciała

4. Skalnica gronkowa  (Saxifraga paniculata) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych. Występuje w górach Azji, we wschodniej, środkowej i południowej Europie. W Polsce rośnie w Tatrach, w Pieninach, na Babiej Górze i na Podhalu. Poza tym obszarem występuje rzadko, na pojedynczych stanowiskach na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej.

                                   saxifraga_paniculata_a5

Typowa roślina poduszkowa, tworząca silnie zbite, niziutkie darnie na skałach wapiennych lub granitowych. Grube liście magazynują wodę.
Wzniesione, słabo ulistnione i nierozgałęzione łodyżki kwiatostanowe osiągają wysokość do 40 cm.
Liście przy ziemi tworzą zbitą różyczkę liściową składającą się z liści i krótkich, płonnych łodyżek. Na górnej stronie liści występują charakterystyczne, małe dołeczki, tzw. wypotniki, przez które roślina wydala nadmiar przyswojonego z podłoża węglanu wapnia. Wytrącający się z wody węglan wapnia osadza się w postaci drobnych płytek. Największe skupienie tych płytek znajduje się wokół brzegów liści, nadając im białą barwę.
Kwiaty zebrane w wiechę lub podbaldach na szczycie łodyżki kwiatostanowej. Wyrastają na długich szypułkach. Ich nagi kielich składa się z 5 jajowatych działek zielonej barwy, korona z 5 białych płatków 2-3 krotnie większych od działek kielicha, nakrapianych drobniutko czerwonymi plamkami.
Owoce tej rośliny to mieszki, zawierające bardzo lekkie nasiona, wysypujące się przy drobnych nawet drganiach lub podczas wiatru. Kwitnie od czerwca do lipca. Zapylana jest przez muchy. Rozmnaża się nie tylko przez nasiona, ale także wegetatywnie – na krótkich rozłogachwytwarzane są różyczki liściowe, które mogą być roznoszone przez zwierzęta, wodę i wiatr.
W Polsce, na stanowiskach naturalnych,objęta jest częściową ochroną, jako rzadko występujący relikt glacjalny.
Uprawiana na skalniakach jako roślina ozdobna.

 

5. Zanokcica skalna (Asplenium trichomanes L.) – gatunek  należący do rodziny zanokcicowatych..

 Występuje w Europie, Azji, Afryce, Australii, Nowej Zelandii i Ameryce Północnej. W Polsce często rośnie na          południowym niżu i w górach. Jest to bylina, czyli roślina trwała, o wysokości od 15 do 20 cm. Liście ma podłużnie jajowate, pojedynczo pierzaste, o odcinkach siedzących lub prawie siedzących, o ogonkach u nasady kłącza błyszcząco czerwonawych.. Odcinki liściowe na krótkich, cienkich ogonkach. Na dolnej stronie blaszki liściowej wytwarza zarodniki w zarodnich, w okresie od lipca do sierpnia.  Rośnie w szczelinach zacienionych skał. 

zanokcica-skalna-ii

Ziele  zanokcicy skalnej (Herba Adianthi rubri) zawiera rzadki aminokwas N – acetylornitynę. Było ono stosowane w medycynie ludowej  jako środek wykrztuśny.

 

6. Zanokcica murowa (Asplenium ruta-muraria L.)– gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny zanokcicowatych.  Nazwa zwyczajowa: zanokcica ruta skalna. Występuje w Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce występuje od maja do września w szczelinach skał i murów, preferuje podłoża zasadowe. Jest to roślina trwała o wysokości od 5 do 15 cm. Liście ma zimotrwałe, w zarysie trójkątnie jajowate lub podługowate, 2-krotnie pierzaste lub u nasady 5-krotnie pierzaste, bez połysku, na długich zielonych ogonkach. Odcinki 1 i 2 rzędu na ogonkach, odcinki 2 rzędu u nasady klinowate, na szczycie ząbkowane, odwrotnie jajowate lub rombowate.Kupki ( zarodnie z zarodnikami) występują na dolnej stronie blaszki liściowej, są równowąskie, w końcu dotykające się. Zawijka równowąska, nieregularnie ząbkowana, orzęsiona.

Zanokcica klinowata

Wykorzystywana jest w fitoterapii.
Surowcem jest 
ziele zanokcicy murowej – Herba Rutae murariae (wg dr H. Różańskiego). Ziele  zebrane w okresie wegetacji, suszy się w temperaturze pokojowej. Cenny jest także świeży surowiec, z którego można przygotować wyciąg na winie. Działanie: moczopędne, mukolityczne, sekretolityczne, rozkurczowe, przeciwkaszlowe. Wskazania: bóle, niedoczynność śledziony; niewydolność nerek, skąpomocz, zaburzenia w oddawaniu moczu; kaszel, zaflegmienie płuc, nieżyty oskrzeli i zatok; zapalenie oskrzeli; łysienie (wypadanie włosów). Dawniej także w leczeniu krzywicy.

                            

 

7. Przytulia krakowska inaczej zwana olsztyńską (Galium cracoviense Ehrend)) to niepozorna biało kwitnąca roślinka nie spotykana nigdzie indziej na świecie tylko w Polsce. Wbrew nazwie wcale nie rośnie w granicach miasta Krakowa ani nawet w woj. małopolskim, lecz tylko w okolicach Olsztyna kolo Częstochowy( gatunek endemiczny). Jest byliną, czyli roślina wieloletnią; rośnie w murawach naskalnych na wychodniach wapieni jurajskich i w nasłonecznionych muraw kserotermicznych.Gatunek ten objęty w Polsce ochrona ścisłą. Znajduje się także w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin zagrożonych wyginięciem. 

Przytulia krakowska ( Galium cracoviense)  to roślina z rodziny marzanowatych ( Rubiaceae), dorastająca do 15 cm wysokości o drobnych, wąskich liściach od 3 do 10 mm długości, ułożonych po 6-7 w okółkach. Kwiaty ma 4-płatkowe, drobne, koloru białego, zebrane w luźny kwiatostan. Owocem jest rozłupka. Kwitnie w maju i czerwcu.

                              przytulia

Gatunek ten, to plejstoceński endemit Polski, poza naszym krajem nie spotykany go nigdzie na świecie. Występuje obecnie na kilku, blisko siebie leżących stanowiskach, zlokalizowanych w środkowej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej – koło Częstochowy, w okolicach Olsztyna. Źródła zagrożeń dla gatunku to przede wszystkim nasilający się ruch turystyczny, a zwłaszcza nadmierna penetracja ostańców skalnych oraz naturalne procesy sukcesyjne – zarastanie muraw naskalnych przez krzewy i drzewa.

Wielokrotnie wiosną obserwuje kępki tej rośliny na Wzgórzu Zamkowym w Olsztynie i na skałach Gór Towarnych koło Kusiąt, niedaleko Częstochowy.

 

 

 


Jaka jest Twoja opinia?

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*